De dans
Buyō uitgelegd: de dans binnen kabuki, en waar je op moet letten
Wat Japanse dans is, hoe zij zich van het kabukitoneel heeft afgesplitst, en de drie soorten beweging waarop je moet letten tijdens een dansvoorstelling in een tempel.
Reserveer een plek ↗Kort antwoord
Buyō betekent dans, en nihon-buyō is de klassieke dans die tijdens de Edo-periode uit kabuki is voortgekomen. In engere zin is het kabuki-buyō, de dansstukken die op het kabukitoonel worden opgevoerd. Wikipedia noemt drie bouwstenen: mai, odori en furi. Ken je die drie woorden, dan kun je vrijwel elke uitvoering volgen.
Buyō in één oogopslag
| Wat de bronnen zeggen | |
|---|---|
| Betekenis | Japanse dans; de term nihon-buyō dateert uit de Meiji-periode |
| Herkomst | Ontwikkeld in de Edo-periode via kabukidansen |
| Drie elementen | Mai, odori en furi |
| Twee rolstijlen | Onnagata (vrouwenrollen) en tachiyaku (mannenrollen) |
| Wie danst | Mannen en vrouwen; een vrouw kan een mannenrol dansen |
| Status | Kabuki-buyō staat sinds 1955 te boek als belangrijk immaterieel cultureel erfgoed |
Een naam die jonger is dan de kunst
Het woord buyō is modern. Wikipedia meldt dat het tijdens de Meiji-periode, 1868 tot 1911, werd bedacht als term voor dans, en dat men aanneemt dat de schrijver Tsubouchi Shōyō de eerste was die nihon-buyō gebruikte. Daarvoor droegen de stukken namen als shosagoto, keigoto, furigoto of simpelweg odori. De nieuwe term was bedoeld voor een vorm van dansdrama in kabuki, en is sindsdien uitgegroeid tot een verzamelnaam voor verschillende dansstijlen. Het artikel is open over het feit dat het veld moeilijk af te bakenen is, omdat het uit vele tradities put en vele scholen kent.
De drie soorten beweging
Het nuttigste idee voor een bezoeker is het drietal mai, odori en furi. Wikipedia beschrijft mai als een statische, abstracte beweging met de nadruk op het rituele aspect, vaak te zien in de danspassages van het Nō-theater. Odori is dynamisch en ritmisch, en het artikel voert die terug op nenbutsu-odori, een dans die rond de tiende eeuw door een boeddhistische monnik werd bedacht. Furi is theatrale en figuratieve lichaamstaal, die handelingen uit het dagelijks leven in de Edo-periode uitbeeldt, zoals het schrijven van een brief of het inschenken van een drankje. Tijdens het kijken kunt u wat u ziet indelen in die drie: stil en ritueel, levendig en ritmisch, of uitbeeldend.
Mannenrollen, vrouwenrollen
Kabuki zet mannen in elke rol, en het dansrepertoire kent twee rolstijlen: onnagata voor vrouwenrollen en tachiyaku voor mannenrollen. Wikipedia wijst erop dat nihon-buyō, anders dan Nō, kyōgen, kabuki en bunraku, ook door vrouwen wordt uitgevoerd, en dat een vrouw een mannenrol kan dansen en een man een vrouwenrol. Het geslacht van een danser zegt dus weinig over de rol die wordt gedanst.
Waar de stukken vandaan komen
Het grootste deel van het repertoire bestaat uit kabuki-dansstukken uit de Edo-periode, zoals Kyōganoko Musume Dōjōji en Fuji Musume, aangevuld met bewerkingen van Nō-, kyōgen- en bunrakustukken. Wikipedia meldt dat stukken die door één persoon worden gedanst ongeveer 60 procent van het repertoire vormen. Dat is van belang voor een korte sessie: een solodans met een duidelijke sfeer is precies de vorm die het format vraagt. De thema's lopen uiteen van legenden en klassieke literatuur tot het dagelijks leven in Edo, zodat zelfs twee of drie stukken heel verschillende sferen kunnen tonen.
De plaats van de waaier
De waaier is het meest zichtbare attribuut. Kyoto Travel zegt dat een danseres romantiek, seizoenen of legenden overbrengt door beweging en een waaier. Wikipedia voegt toe dat waaiers door acteurs en danseressen worden gebruikt voor voorstellingen, en beschrijft de danswaaier, de mai ogi, als hebbende tien ribben en een dik papieren blad met het familiewapen. De Japanse vouwwaaier, sensu, werd in Japan uitgevonden, met dateringen van al in de zesde eeuw tot de negende. Een gesloten waaier kan staan voor een stok, een brief of een kop; een open waaier voor een maan, een golf of een mouw die in de wind fladdert.
Een regionale noot
Wikipedia beschrijft ook kamigata-mai, een dans ontstaan in Kyoto en Osaka tijdens de Edoperiode. Hij werd opgevoerd op besloten feesten op een kleine ruimte zoals één tatamimat, met langzame, zachte bewegingen, soms op muziek voor een shamisen-solist. Het is een aparte stroming van kabuki-buyō, maar het toont aan dat de regio Kyoto al lang kleine kamers en understatement in dans verkiest. Of de tempelsessie put uit de ene of de andere stijl wordt op de boekingspagina niet vermeld, dus ga nergens van uit.
Hoe je als beginner kijkt
Kyoto Travel zegt dat Japanse dans openstaat voor mannen en vrouwen van alle leeftijden en als toegankelijk wordt beschouwd voor beginners, met de nadruk op houding en gratie. Zie dat als een uitnodiging. Let op de voeten, die glijden, en de rug, die rechtop blijft. Let op de mouwen en de zoom, want in een kimono beweegt het kledingstuk mee als deel van de dans. Let op de pauze vóór een draai. En luister naar de uitleg: een korte gesproken inleiding, zoals de boekingspagina beschrijft, kan je vertellen welk van de drie elementen je op elk moment ziet.
Veelgestelde vragen
Wat betekent buyō?
Dans. Nihon-buyō betekent Japanse dans, een term die in de Meijiperiode werd bedacht.
Is buyō hetzelfde als kabuki?
Niet helemaal. Kabuki-buyō is de dans van het kabukitoneel, en nihon-buyō is uitgegroeid tot ook andere stijlen.
Dansen vrouwen buyō?
Ja. Wikipedia zegt dat nihon-buyō, anders dan het kabukitheater zelf, ook door vrouwen wordt uitgevoerd.
Wat zijn mai, odori en furi?
Drie elementen van beweging: verstild en ritueel, levendig en ritmisch, en uitgedrukte gebaren.
Bronnen