Taniec
Buyō wyjaśnione: taniec w kabuki i na co zwracać uwagę
czym jest taniec japoński, jak oddzielił się od sceny kabuki i na jakie trzy rodzaje ruchu warto zwrócić uwagę podczas recitalu w świątyni.
Zarezerwuj miejsce ↗Szybka odpowiedź
Buyō oznacza taniec, a nihon-buyō to taniec klasyczny, który wyłonił się z kabuki w okresie Edo. W najwęższym znaczeniu jest to kabuki-buyō, czyli utwory taneczne wykonywane na scenie kabuki. Wikipedia wymienia trzy elementy składowe: mai, odori i furi. Znajomość tych trzech słów pozwala śledzić niemal każdy recital.
Buyō w skrócie
| Co mówią źródła | |
|---|---|
| Znaczenie | taniec japoński; termin nihon-buyō pochodzi z okresu Meiji |
| Pochodzenie | Rozwinięty w okresie Edo poprzez tańce kabuki |
| Trzy elementy | Mai, odori i furi |
| Dwa style ról | Onnagata (role żeńskie) i tachiyaku (role męskie) |
| Kto tańczy | Mężczyźni i kobiety; kobieta może tańczyć rolę męską |
| Status | Kabuki-buyō od 1955 roku wpisane jako ważne niematerialne dobro kultury |
Nazwa nowsza niż sztuka
Słowo buyō jest nowoczesne. Według Wikipedii powstało w okresie Meiji, w latach 1868–1911, jako określenie tańca, a za pierwszego użytkownika terminu nihon-buyō uważa się pisarza Tsubouchiego Shōyō. Wcześniej poszczególne utwory nosiły nazwy takie jak shosagoto, keigoto, furigoto czy po prostu odori. Nowy termin miał określać rodzaj dramatu tanecznego w kabuki, a z czasem zaczął obejmować kilka stylów tańca. Artykuł otwarcie przyznaje, że tę dziedzinę trudno zdefiniować, ponieważ czerpie z wielu tradycji i ma wiele szkół.
Trzy rodzaje ruchu
Dla zwiedzającego najprzydatniejszym tropem jest triada mai, odori i furi. Wikipedia opisuje mai jako ruch statyczny i abstrakcyjny, kładący nacisk na aspekt rytualny, często spotykany w sekcjach tanecznych teatru Noh. Odori jest dynamiczne i rytmiczne, a artykuł wywodzi je od nenbutsu-odori, tańca wymyślonego przez buddyjskiego mnicha około X wieku. Furi to teatralny i figuratywny język ciała, przedstawiający czynności codziennego życia w okresie Edo, takie jak pisanie listu czy nalewanie napoju. Oglądając, można przyporządkować to, co się widzi, do tych trzech kategorii: nieruchome i rytualne, żywiołowe i rytmiczne albo mimetyczne.
Role męskie, role żeńskie
W teatrze kabuki wszystkie role obsadzane są przez mężczyzn, a repertuar taneczny wyróżnia dwa style ról: onnagata dla ról kobiecych i tachiyaku dla męskich. Wikipedia zwraca uwagę, że nihon-buyō, w przeciwieństwie do teatru nō, kyōgen, kabuki i bunraku, jest również wykonywane przez kobiety oraz że kobieta może tańczyć rolę męską, a mężczyzna kobiecą. Płeć tancerza niewiele więc mówi o tańczonej roli.
Skąd pochodzą elementy
W repertuarze dominują sztuki taneczne kabuki powstałe w okresie Edo, takie jak Kyōganoko Musume Dōjōji i Fuji Musume, a także adaptacje utworów nō, kyōgen i bunraku. Według Wikipedii tańce wykonywane przez jedną osobę stanowią około 60 procent repertuaru. Ma to znaczenie w przypadku krótkiej sesji: solowy taniec o wyrazistym nastroju to dokładnie ta forma, której wymaga ten format. Tematyka obejmuje zarówno legendy i klasykę literatury, jak i codzienne życie w Edo, dzięki czemu nawet dwie lub trzy sztuki mogą ukazać całkiem odmienne nastroje.
Miejsce wachlarza
Wachlarz to najbardziej widoczny rekwizyt. Kyoto Travel podkreśla, że tancerka przekazuje ruchami i wachlarzem romans, pory roku lub legendy. Wikipedia dodaje, że aktorzy i tancerze używają wachlarzy podczas występów, i opisuje wachlarz taneczny, mai ogi, jako mający dziesięć żeberek i grube papierowe oklejenie z herbem rodowym. Japoński wachlarz składany, sensu, został wynaleziony w Japonii, a daty jego powstania podaje się od szóstego do dziewiątego wieku. Zamknięty wachlarz może oznaczać kij, list lub czarkę; otwarty — księżyc, falę lub rękaw trzepoczący na wietrze.
Uwaga regionalna
Wikipedia opisuje także kamigata-mai, taniec zrodzony w Kioto i Osace w okresie Edo. Wykonywano go na prywatnych przyjęciach na niewielkiej przestrzeni, takiej jak jedna mata tatami, powolnymi, delikatnymi ruchami, czasem do muzyki na solo shamisena. To odrębny nurt od kabuki-buyō, ale pokazuje, że okolice Kioto od dawna preferują małe pomieszczenia i powściągliwość w tańcu. Czy sesja w świątyni czerpie z jednego, czy z drugiego stylu, nie jest podane na stronie rezerwacji, więc nie zakładaj z góry.
Jak oglądać jako początkujący
Kyoto Travel podaje, że taniec japoński jest otwarty dla kobiet i mężczyzn w każdym wieku i uchodzi za przystępny dla początkujących, z naciskiem na postawę i wdzięk. Przyjmij to jako zaproszenie. Obserwuj stopy, które suną, i kręgosłup, który pozostaje wyprostowany. Obserwuj rękawy i dół kimona, bo w kimonie strój porusza się jako część tańca. Obserwuj pauzę przed obrotem. I słuchaj wyjaśnień: krótkie słowne wprowadzenie, jak opisuje strona rezerwacji, może ci powiedzieć, który z trzech elementów widzisz w danej chwili.
Najczęściej zadawane pytania
Co oznacza buyō?
Taniec. Nihon-buyō oznacza taniec japoński — termin ukuty w okresie Meiji.
Czy buyō to to samo co kabuki?
Nie do końca. Kabuki-buyō to taniec ze sceny kabuki, a nihon-buyō rozrósł się, obejmując także inne style.
Czy kobiety tańczą buyō?
Tak. Wikipedia podaje, że nihon-buyō wykonują również kobiety, w przeciwieństwie do samego teatru kabuki.
czym są mai, odori i furi?
Trzy elementy ruchu: nieruchomy i rytualny, żywy i rytmiczny oraz gesty mimiczne.
Źródła